Słownik pojęć
AKT OSKARŻENIA - pismo procesowe kończące postępowanie przygotowawcze, skierowane do sądu przez uprawnionego oskarżyciela, żądające orzeczenia o winie i karze. Zawiera wskazanie sprawcy przestępstwa, opis zarzucanego mu czynu i uzasadnienie oskarżenia. Akt oskarżenia przekazuje się do właściwego sądu wraz z aktami sprawy.
AKTA SPRAWY - dokumenty zebrane w toku postępowania przygotowawczego oprawione w okładkę (sporządzoną według wzoru) i opisane sygnaturą, kwalifikacją prawną i in. Dla każdej sprawy zakłada się odrębne akta. Każdy tom akt zawiera 200 kart, kolejno ponumerowanych (zachowuje się ciągłość numeracji) i zszytych.
APELACJA - środek zaskarżenia, przysługujący osobie uprawnionej, od wyroku sądu pierwszej instancji. Apelację wnosi się do sądu nadrzędnego nad sądem, który wydał wyrok. Termin do wniesienia apelacji wynosi 14 dni i rozpoczyna go data doręczenia wyroku osobie uprawnionej.
DOCHODZENIE - forma prowadzenia postępowania przygotowawczego. Dotyczy spraw, w których prowadzenie śledztwa nie jest obowiązkowe (art. 309 § 1 kpk). Dochodzenie może być prowadzone przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy.
KARA - środek represyjny stosowany wobec osób, które popełniły przestępstwo bądź naruszyły normy prawne lub obyczajowe. Kodeks karny przewiduje następujące kary:
- grzywna - wymierzana w stawkach dziennych, najniższa liczba stawek wynosi 10, najwyższa 360. Ustalając stawkę dzienną sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, warunki osobiste, rodzinne, możliwości zarobkowe i in. Stawka dzienna nie może być niższa niż 10 zł i wyższa niż 2.000 zł,
- ograniczenie wolności - trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 12 miesięcy. W czasie odbywania takiej kary skazany nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca pobytu, jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd, ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary,
- pozbawienie wolności - trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 15 lat,
- 25 lat pozbawienia wolności,
- dożywotnie pozbawienie wolności.
- pozbawienie praw publicznych,
- zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej,
- zakaz prowadzenia pojazdów,
- przepadek przedmiotów,
- obowiązek naprawienia szkody,
- nawiązka,
- świadczenie pieniężne,
- podanie wyroku do publicznej wiadomości.
PODEJRZANY - osoba, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego (art. 71 § 1 kpk).
POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWAWCZE - etap procesu karnego poprzedzający postępowanie sądowe, którego celem jest:
- ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo
- wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy
- zebranie danych osobopoznawczych o podejrzanych
- wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie rozmiarów szkody
- zebrane, zabezpieczenie i utrwalenie dowodów.
Postępowanie przygotowawcze prowadzi w formie dochodzenia lub śledztwa prokurator, policja lub inne uprawnione organy.
PRZESTĘPSTWO - czyn społecznie szkodliwy, zawiniony, zagrożony karą przez ustawę. Polskie prawo dzieli przestępstwa na zbrodnię i występek.
PRZESZUKANIE - czynność procesowa dokonywana przez uprawniony organ, mająca na celu wykrycie lub zatrzymanie albo przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej, a także znalezienie rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie.
ŚLEDZTWO - forma prowadzenia postępowania przygotowawczego. Sprawy, w jakich postępowanie przygotowawcze prowadzone jest w formie śledztwa określa art. 309 kodeksu postępowania karnego. Śledztwo prowadzi prokurator, który może również powierzyć Policji określone czynności do wykonania.
ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE - grupa środków przymusu w procesie karnym, służących zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego. Najsurowszym z nich jest tymczasowe aresztowanie. Do innych środków należą: poręczenie majątkowe, osobiste lub społeczne; dozór Policji; zakaz opuszczania kraju (może być połączony z zatrzymaniem paszportu lub zakazem jego wydania); zawieszenie w czynnościach służbowych; zawieszenie w wykonywaniu zawodu; nakaz powstrzymania się od prowadzenia określonej działalności. Środki zapobiegawcze, za wyjątkiem tymczasowego aresztowania, stosuje prokurator.
ŚWIADEK INCOGNITO - świadek, którego dane osobowe zostały utajnione z uwagi na zagrożenie życia, zdrowia, wolności albo mienia tego świadka lub osoby dla niego najbliższej. Dane osobowe świadka pozostają wyłącznie do wiadomości prokuratora i sądu, a gdy zachodzi konieczność - również funkcjonariusza Policji.
TYMCZASOWE ARESZTOWANIE - najsurowszy środek zapobiegawczy. Stosowany przez sąd na wniosek prokuratora, jeżeli:
- zachodzi obawa ucieczki lub ukrywania się podejrzanego
- zachodzi obawa, iż podejrzany będzie nakłaniał inne osoby do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień
- zachodzi obawa, iż podejrzany popełni nowe, ciężkie przestępstwo.
WARUNKOWE UMORZENIE POSTĘPOWANIA KARNEGO - sąd może umorzyć warunkowo postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, czyn zagrożony jest karą nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy, który dotychczas nie był karany za przestępstwo umyślne, jego warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, iż będzie on przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.
WYJAŚNIENIA - wypowiedź podejrzanego podczas przesłuchania, sporządzana na piśmie w formie protokołu. Podejrzany ma prawo składać wyjaśnienia lub też odmówić składania wyjaśnień.
WYKROCZENIE - czyn społecznie szkodliwy, zagrożony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia karą aresztu do 1 miesiąca, ograniczenia wolności do 1 miesiąca, grzywną do 10 stawek dziennych lub naganą.
WYSTĘPEK - przestępstwo zagrożone grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc. Występek można popełnić z winy umyślnej lub - jeśli ustawa tak stanowi - z winy nieumyślnej (wina nieumyślna ma postać bądź niedbalstwa, bądź lekkomyślności).
WYROK - orzeczenie sądu rozstrzygające merytorycznie sprawę. Podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w trakcie rozprawy głównej.
ZATRZYMANIE - środek przymusu karnoprawnego, polegający na krótkotrwałym pozbawieniu wolności osoby podejrzanej w celu zabezpieczenia jej stawiennictwa do procesu karnego.
ZATARCIE SKAZANIA - instytucja prawa karnego polegająca na tym, że po upływie określonego czasu fakt skazania, a zatem także i popełnienia przestępstwa, uważa się za niebyły.
ZAŻALENIE - środek odwoławczy należący do grupy tzw. zwyczajnych środków odwoławczych (środków zaskarżenia). Przysługuje od nieprawomocnych postanowień, zarządzeń oraz niektórych czynności nie będących decyzjami.
ZBRODNIA - przestępstwo zagrożone w ustawie karnej karą pozbawienia wolności od 3 lat lub surowszą Zbrodnia charakteryzuje się w szczególności wysokim stopniem społecznej szkodliwości oraz tym, że można ją popełnić tylko z winy umyślnej.
ZEZNANIA - forma przekazu informacji przez świadka, biegłego. Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznanie. Składanie fałszywych zeznań jest karalne.
